Temat: Franciszek Karpiński jako przedstawiciel sentymentalizmu

​

1. Sentymentalizm – kierunek umysłowy i literacki w Europie, który trwał od lat 70. XVIII wieku do początku wieku XIX, był okresem pomiędzy oświeceniem a romantyzmem. Pojęcie sentymentalizm oznacza też: przesadną uczuciowość i nadmierną wrażliwość.

​

2. Franciszek Karpiński - uro­dził się 4 paź­dzier­ni­ka 1741 roku w ukra­iń­skim Ho­ło­sko­wie w ro­dzi­nie na­le­żą­ce­go do her­bu Ko­rab. Wy­kształ­ce­nie zdo­by­wał na lwow­skim uni­wer­sy­te­cie, otrzy­mu­jąc ty­tuł dok­to­ra fi­lo­zo­fii i nauk wy­zwo­lo­nych. Pra­co­wał jako na­uczy­ciel na dwo­rach ma­gnac­kich. De­biu­tanc­ki to­mik po­etyc­ki wy­dał jako czter­dzie­sto­la­tek – Zabawki wierszem (1781). Dzię­ki pro­tek­cji Igna­ce­go Wi­to­sław­skie­go prze­ka­zał swo­je utwo­ry księ­ciu Ada­mo­wi Czar­to­ry­skie­mu oraz bi­sku­po­wi Ada­mo­wi Na­ru­sze­wi­czo­wi. Ksią­żę za­trud­nił po­etę w roli se­kre­ta­rza in­te­re­sów po­li­tycz­nych. Z cza­sem nad­zo­ro­wał tak­że zbio­ry i ar­chi­wi­za­cję bi­blio­te­ki Czar­to­ry­skich. W la­tach 1785–1818 Fran­ci­szek Kar­piń­ski prze­by­wał w Bia­łym­sto­ku na dwo­rze Bra­nic­kich, gdzie na­pi­sał mię­dzy in­ny­mi „Pieśni nabożne” („Kiedy ranne wstają zorze”, „Wszystkie nasze dzienne sprawy”, „Bóg się rodzi”). Póź­niej od­ku­pił od Win­cen­te­go Orze­chow­skie­go wieś Cho­rowsz­czy­znę koło Woł­ko­wy­ska. W li­te­ra­tu­rze roz­po­zna­wal­ny jest jako twór­ca sen­ty­men­ta­li­zmu, w ra­mach któ­re­go wy­da­wał wie­le sie­la­nek, dum, ele­gii, a na­wet wier­szy pa­trio­tycz­nych, wśród nich znaj­du­ją się m.in. Laura i Filon (1762–1765), Sumienie (1780), Podróż do Krakowa i jego okolic (1788) czy Pieśni nabożne (1792). Fran­ci­szek Kar­piń­ski zmarł 16 wrze­śnia 1825 roku w miej­sco­wo­ści Cho­rowsz­czy­zna.

​

3. Interpretacja sielanki "Laura i Filon"

​

- motyw miłości: wiodącym wątkiem utworu jest miłość, co wpisuje się w dyrektywy gatunkowe sielanki, jak również to, że wszystkie uczucia, pozytywne i negatywne, są wyolbrzymione; Miłość w wydaniu Laury i Filona jest nienasycona i zaborcza. Filonowi nie starcza dowodów miłości, jakie daje mu kochanka.

- cierpienie, rozterki i radości, jakie ze sobą niesie; pod pasterskim kostiumem kryje się opis uczucia ważnego, ale trudnego, co obrazuje rozbudowany opis przeżyć wewnętrznych bohaterów, próba analizy psychiki zakochanych oraz wpływu miłości na ich zachowanie. -

- szczęśliwe zakończenie jest potwierdzeniem potęgi miłości

- autor kreuje wyidealizowany obraz wsi i jego mieszkańców, mają nietypowe imiona i mówią podniosłym językiem; wiejski charakter przestrzeni utwory zbudowany jest za pomocą konwencjonalnych rekwizytów: noc, księżyc, bór, jawor, koszyk malin, psy, wieniec. Jest to nawiązanie do ludowości, charakterystyczne dla sentymentalizmu

- mamy tu do czynienia z liryką pośrednią, a dokładniej z liryką sytuacyjną. Utwór ma charakter dialogowy, a dokładniej rozpoczyna się partią monologową, by przejść w dialog

​

- budowa utworu dodaje mu śpiewności

​

4. Wysłuchaj sielanki w wykonaniu zespołu Mazowsze: https://www.youtube.com/watch?v=EbY95g4XaO4

​

5. Posłuchaj innych pieśni napisanych przez Karpińskiego, np. o tematyce biblijnej, które do dzisiaj są śpiewane w kościele lub podczas świąt Bożego Narodzenia.