3 semestr LO

anna.ligman.polski@gmail.com

Lista lektur:

1. "Dziady" i "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza

2. "Kordian" Juliusz Słowacki (fragmenty)

3. Poezja Cypriana Kamila Norwida

4. Nowele pozytywistyczne: "Janko Muzykant", "Antek", "Katarynka", "Gloria victis", "Mendel Gdański"

Temat: Omówienie III cz. "Dziadów"

1. Przypomnienie treści II części „Dziadów” Adama Mickiewicza
Zachęcam Państwa do zapoznania się ze spektaklem na portalu YouTube – proszę wpisać tam hasło:
„Arcydramat Mickiewicza „Dziady” cz. 2 w Polskim Teatrze w Żytomierzu”
lub kliknąć poniższy link: https://www.youtube.com/watch?v=V5MeLh_wS0Y

2. Geneza III cz. „Dziadów” Adama Mickiewicza

Proszę zapoznać się z filmem na YouTube, w którym poznają Państwo historię powstania III części „Dziadów”. Link poniżej lub hasło: „Matura z języka polskiego - geneza III cz. "Dziadów" A. Mickiewicza”

https://www.youtube.com/watch?v=7moles8szbA

Do dalszej pracy będą Państwo potrzebowali tekst Adama Mickiewicza „Dziady cz. III”. Lekturę można znaleźć na stronie wolnelektury.pl. Wszystkie zadania należy wykonywać razem z książką – będą tam odnośniki do określonych fragmentów. Proszę mi wierzyć, że tak będzie Państwu łatwiej zrozumieć to dzieło. Analiza, która z tych lekcji powstanie, przyda się przy pisaniu rozprawki, którą zapowiem na następnym zjeździe – dlatego zachęcam do robienia notatek!

3. Scena więzienna w III cz. „Dziadów”

Proszę zwrócić uwagę na dedykację zamieszczoną przez autora tekstu:

Świętej pamięci

JANOWI SOBOLEWSKIEMU, CYPRIANOWI DASZKIEWICZOWI, FELIKSOWI KOŁAKOWSKIEMU

- spółuczniom, spółwięźniom, spółwygnańcom
- za miłość ku ojczyźnie prześladowanym,
- z tęsknoty ku ojczyźnie zmarłym
- w Archangielsku, na Moskwie, w Petersburgu —
narodowej sprawy męczennikom / poświęca Autor

Świadczy ona o tym, że tekst dotyczy autentycznych wydarzeń, które spotkały samego autora i jego przyjaciół.

a) Zachęcam do dokładnego przeczytania PRZEDMOWY. Dzięki temu poznają Państwo tło historyczne do opisanych wydarzeń; kluczową postacią jest tutaj senator Nowosilcow, który wprowadza na Litwie surowe zarządzenia, prześladuje ludzi i zamyka ich w więzieniach.

b) W Prologu do III cz. „Dziadów” główny bohater utworu przechodzi wielką przemianę – z nieszczęśliwego kochanka Gustawa (z IV części) zmienia się w wielkiego patriotę – Konrada.

c) Proszę, żeby przeczytali Państwo bardzo dokładnie scenę 1 w akcie I. Jest to scena więzienna, w której poznajemy sytuację młodych pod zaborami. Następnie proszę wrócić do początku i odszukać w tekście odpowiedzi na następujące pytania:
- W jaki sposób Żegota trafił do więzienia?
- Jaki, zdaniem Tomasza, jest powód aresztawań? – wersy: 225-237
- Jakie warunki panują w więzieniu? Wersy: 266-283 oraz 294-307

d) Więźniowie przypominają sobie, że Jan Sobolewski był przesłuchiwany i dzięki temu wyszedł na zewnątrz. Proszę przeczytać bardzo dokładnie wypowiedź Jana Sobolewskiego – jest to jedna z najbardziej wymownych i charakterystycznych wypowiedzi w dramacie. Przy czym, proszę zwrócić uwagę na następujące postacie: dziesięcioletniego chłopca, Wasilewskiego, Janczewskiego oraz strażników i milczący lud. Bardzo charakterystyczne jest dla tego sceny to, że kiedy przenoszono więźniów z aresztu do wozów, akurat trwała Msza św. i ludzie zostawili księdza samego w kościele.
Wersy: 378 – 437
Można sobie pomóc w zrozumieniu wysłuchaniem słuchowiska z 1955 roku
Opowieść Jana Sobolewskiego - od 1:55 (godzina i pięćdziesiąta piąta minuta)
https://www.youtube.com/watch?v=gTessHtbtYs

4. Wymowa i znaczenie Wielkiej Improwizacji – scena II (akt 1)

Konrad zostaje w celi sam. Słowa: „Ja mistrz...” są częścią słynnego monologu. Proszę przeczytać scenę II aktu I. Zachęcam do jednoczesnego odsłuchania tej sceny we wspaniałym wykonaniu Gustawa Holubka (fragment filmu „Lawa” Tadeusza Konwickiego) – tylko lepiej nie patrzeć na obraz, a skupić się na słowach (w filmie są obrazy nawiązujące do lat 30. i 80.)

cz. 1 - https://www.youtube.com/watch?v=MGkY9oPfAzo
cz. 2 - https://www.youtube.com/watch?v=UbD2Q7R6_hk

a) W jaki sposób na początku swojej wypowiedzi Konrad zwraca się do Boga? O czym to świadczy?
- „Ty Boże, ty naturo! dajcie posłuchanie.
Godna to was muzyka i godne śpiewanie. „

„Cóż Ty większego mogłeś zrobić — Boże?”

„O Ty! o którym mówią, że czujesz na niebie!”
---> co w tym momencie zasugerował Konrad?

b) Jak Konrad charakteryzuje sam siebie?

„Samotność — cóż po ludziach, czy-m śpiewak dla ludzi?
Gdzie człowiek, co z mej pieśni całą myśl wysłucha (...)”
→ nazywa siebie śpiewakiem, co jest metaforą i oznacza artystę, kogoś kto tworzy dzieła, które przetrwają nawet po jego śmierci

„Ja mistrz!
Ja mistrz wyciągam dłonie!
Wyciągam aż w niebiosa i kładę me dłonie
Na gwiazdach jak na szklannych harmoniki kręgach.”
→ co oznacza określenie „mistrz”?

„Boga, natury godne takie pienie!
Pieśń to wielka, pieśń-tworzenie.
Taka pieśń jest siła, dzielność,
Taka pieśń jest nieśmiertelność!
Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę (...)”
---> jak należy rozumieć nieśmiertelność w kontekście utworów, które tworzy Konrad (podpowiedź pod pierwszym cytatem)

„Ja kocham cały naród! — objąłem w ramiona
Wszystkie przeszłe i przyszłe jego pokolenia,
Przycisnąłem tu do łona,
Jak przyjaciel, kochanek, małżonek, jak ojciec:
Chcę go dźwignąć, uszczęśliwić,
Chcę nim cały świat zadziwić (...)”
---> co takiego czuje Konrad wobec swojej ojczyzny?

c) Na jakie różnice między sobą a Bogiem wskazuje Konrad?

„Chcę czuciem rządzić, które jest we mnie;
Rządzić jak Ty wszystkimi zawsze i tajemnie”

„Ja bym mój naród jak pieśń żywą stworzył
I większe niżli Ty zrobiłbym dziwo,
Zanuciłbym pieśń szczęśliwą!
Daj mi rząd dusz! (...)”

d) Jakie prawdy w swojej wypowiedzi podważa Konrad?

„Bo jestem nieśmiertelny! i w stworzenia kole
Są inni nieśmiertelni; — wyższych nie spotkałem —
Najwyższy na niebiosach! — Ciebie tu szukałem,
Ja najwyższy z czujących na ziemnym padole.
Nie spotkałem Cię dotąd — żeś Ty jest, zgaduję;
Niech Cię spotkam i niechaj Twą wyższość uczuję —
Ja chcę władzy, daj mi ją, lub wskaż do niej drogę!”

„Milczysz, milczysz! wiem teraz, jam Cię teraz zbadał,
Zrozumiałem, coś Ty jest i jakeś Ty władał. —
Kłamca, kto Ciebie nazywał miłością,
Ty jesteś tylko mądrością.”

e) Bóg nie odpowiada, a Konrad wpada w coraz większą furię. On ma plan, jak pomóc swoim rodakom, ale potrzebuje do tego specjalnej mocy. Domaga się od Boga tej władzy. Wypowiada słowa „nazywam się milijon, bo za milijony kocham i cierpię katusze...”

„Ja i ojczyzna to jedno.
Nazywam się Milijon — bo za milijony
Kocham i cierpię katusze.
Patrzę na ojczyznę biedną,
Jak syn na ojca wplecionego w koło;
Czuję całego cierpienia narodu,
Jak matka czuje w łonie bole swego płodu.
Cierpię, szaleję — a Ty mądrze i wesoło
Zawsze rządzisz,
Zawsze sądzisz,
I mówią, że Ty nie błądzisz!”

f) Pod koniec monologu pojawiają się głosy aniołów i diabłów, które walczą o duszę Konrada. Na koniec diabły dopowiadają ostatnie słowa, a Konrad mdleje. To uchroniło go przed popełnieniem największego bluźnierstwa, czyli porównania Boga do okrutnego cara Rosji.

„Odezwij się, — bo strzelę przeciw Twej naturze;
Jeśli jej w gruzy nie zburzę,
To wstrząsnę całym państw Twoich obszarem;
Bo wystrzelę głos w całe obręby stworzenia:
Ten głos, który z pokoleń pójdzie w pokolenia:
Krzyknę, żeś Ty nie ojcem świata, ale…

GŁOS DIABŁA
Carem!

Konrad staje chwilę, słania się i pada”

5. Prometeizm Wielkiej Improwizacji (dalszy ciąg omawiania sceny II)

a) proszę wysłuchać mitu o Prometeuszu (od początku do piętnastej minuty)
https://www.youtube.com/watch?v=7FmxqhKzbdc

b) następnie, proszę sprawdzić w słowniku języka polskiego, co oznacza pojęcie „prometeizm”
https://sjp.pwn.pl/sjp/prometeizm;2508726.html

Proszę się zastanowić, dlaczego zachowanie Konrada nazywamy prometeizmem?

6-7. Widzenie księdza Piotra

Proszę przeczytać tekst widzenia księdza Piotra:
https://klp.pl/dziady/a-5301.html

Proszę obejrzeć spektakl teatralny do tego tekstu
https://www.youtube.com/watch?v=j4yJdkjlTrk

Czym są białe drogi na północ?
Jak brzmi imię wybawiciela?
„Naród związany” i dalsze sceny opisujące pojmanie, sąd i ukrzyżowanie – jaką postać nam przypomina?
„Polska Chrystusem narodów!” - co oznaczają te słowa? W jaki sposób charakteryzują Polskę?
Proszę zapamiętać – widzenie księdza Piotra związane jest z pojęciem – MESJANIZMU, czyli „Polska Chrystysem narodów”

8. Pan Senatora – przeczytaj scenę VI – Sen Senatora.

Zobacz film:
https://www.youtube.com/watch?v=HG3UWgHqS64

O czym marzy i czego się boi bohater?

9. Ocena społeczeństwa polskiego w III części „Dziadów”
Przeczytaj scenę VII „Salon warszawski” - o czym rozmawiają osoby przy stolikach, a o czym młodzi przy drzwiach?
Przeanalizuj historię o Cichowskim – jak byli traktowani Polacy i Litwini pod zaborem rosyjskim?

ZADANIE

Temat: „Nasz naród jak lawa…” Analizując fragment III części „Dziadów” Adama Mickiewicza, wyjaśnij, w jaki sposób wypowiedź Piotra Wysockiego charakteryzuje postawy Polaków wobec zaborcy. Wykorzystaj w pracy znajomość całości utworu.

SALON WARSZAWSKI
Kilku wielkich urzędników, kilku wielkich LITERATÓW, kilka DAM wielkiego tonu, kilku JENERAŁÓW I sztabsoficerów; wszyscy incognito piją herbatę przy stoliku. – Bliżej drzwi kilku MŁODYCH LUDZI i dwóch STARYCH POLAKÓW. Stojący rozmawiają z żywością. – Towarzystwo stolikowe mówi po francusku, przy drzwiach po polsku.

Przy drzwiach

ZENON NIEMOJEWSKI
do Adolfa
To i u was na Litwie toż samo się dzieje?

ADOLF
Ach u nas gorzej jeszcze, u nas krew się leje!

NIEMOJEWSKI
Krew?

ADOLF
Nie na polu bitwy, lecz pod ręką kata,
Nie od miecza, lecz tylko od pałki i bata.
rozmawiają ciszej

Przy stoliku
[…]
DAMA I
W sali tańców zgoła nic nie ugrupowano,
Jak na raucie angielskim, po nogach deptano.

DAMA II
Bo to był tylko jeden z prywatnych wieczorów.

SZAMBELAN
Przepraszam, bal proszony – mam dotąd bilety.
wyjmuje inwitacje i pokazuje, wszyscy przekonywają się

DAMA I
Tym gorzej; pomieszano grupy, toalety,
Nie można było zgoła ocenić ubiorów.

DAMA II
Odtąd jak Nowosilcow wyjechał z Warszawy,
Nikt nie umie gustownie urządzić zabawy:
Nie widziałam pięknego balu ani razu.
On umiał ugrupować bal na kształt obrazu.
słychać między mężczyznami śmiech

DAMA I
Śmiejcie się , Państwo, mówcie, co wam się podoba,
A była to potrzebna w Warszawie osoba.

Przy stoliku
[…]

LITERAT
Damy? – a! – to literatki.
Więcej wierszy francuskich na pamięć umieją
Niźli ja.

JENERAŁ
idzie mówić z damami
Tylko niechaj Panie się nie śmieją.

DAMA
Macie robić lekturę? – przepraszam – choć umiem
Po polsku, ale polskich wierszy nie rozumiem.

JENERAŁ
do Oficera
Ma rację po części, bo nudne po trochu
pokazuje Literata
Opiewa tysiąc wierszy o sadzeniu grochu
[…]

MŁODA DAMA
oddzielając się od grupy młodszej, ode drzwi, do stolika
A to jest rzecz okropna – słuchajcie, Panowie!
do Adolfa
Niechaj Pan tym Ichmościom o Cichowskim powie.

ADOLF
[…]
Nie wiedzieć, kto szerzył w Warszawie powieści,
Że on żyje, że męczą, że przyznać się wzbrania
I że dotąd nie złożył żadnego wyznania;
Że mu przez wiele nocy spać nie dozwalano,
Że karmiono śledziami i pić nie dawano;
Że pojono opijum, nasyłano strachy,
Larwy; że łaskotano w podeszwy, pod pachy –
[…]
Utył, ale to była okropna otyłość:
Wydęła go zła strawa i powietrza zgniłość;
Policzki mu nabrzmiały, pożółkły i zbladły,
W czole zmarszczki pół wieku, włosy wszystkie spadły.
[…]

DAMA MŁODA
do Literata
Czemu to o tym pisać nie chcecie Panowie?

LITERAT I
Takich dziejów słuchają, lecz kto je przeczyta?
I proszę, jak opiewać spółczesne wypadki;
Zamiast mitologiji są naoczne świadki.
Potem, jest to wyraźny, święty przepis sztuki,
Że należy potem czekać – aż – aż

JEDEN Z MŁODZIEŻY
Póki? –
Wieleż lat trzeba czekać, nim się przedmiot świeży
Jak figa ucukruje, jak tytoń uleży?
[…]

LITERAT IV
A mnie by się zdało,
Że to wcale nie szkodzi, że przedmiot jest nowy;
Szkoda tylko, że nie jest polski, narodowy.
Nasz naród się prostotą, gościnnością chlubi,
Nasz naród scen okropnych, gwałtownych nie lubi;
Śpiewać, na przykład, wiejskich chłopców zalecanki,
Trzody, cienie – Słowianie, my lubim sielanki.
[…]

HRABIA
cicho do Mistrza
Gdybyś Namiestnikowi wyrzekł za mną słówko,
Moja żona byłaby pierwszą pokojówką.
[…]

NIEMOJEWSKI
Patrzcie, cóż my tu poczniem, patrzcie, przyjaciele,
Otóż to jacy stoją na narodu czele.

WYSOCKI
Powiedz raczej: na wierzchu. Nasz naród jak lawa,
Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,
Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;
Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.

odchodzą

TEMAT: OMÓWIENIE LEKTURY "PAN TADEUSZ"

1. Geneza "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza

Odpowiedź na to, dlaczego poeta napisał to dzieło znajdziemy na końcu utworu – w Epilogu, który został później dodany.

Epilog: https://literat.ug.edu.pl/pantad/epilog.htm
Wyjaśnienie na YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=u8x_V5fvsQc

2. Interpretacja inwokacji do "Pana Tadeusza" – początek księgi I "Gospodarstwo"

Wyjaśnienie pojęcia inwokacja: rozbudowana apostrofa otwierająca utwór literacki (zazwyczaj poemat epicki), w której zwykle autor zwraca się do muzy, bóstwa lub duchowego patrona z prośbą o natchnienie, pomoc w tworzeniu dzieła.

Tekst: https://literat.ug.edu.pl/panfull/0001.htm
Audio: https://www.youtube.com/watch?v=DTABRefgQos

Adam Mickiewicz przedstawia piękno ojczyzny, za którą tęskni na emigracji. W tekście pojawiają się bezpośrednie zwroty do ojczyzny – Litwy. Dominują tu kolory błękitny, zielony i złoty. Mają one podreślić bogactwo i radość, jaka panowała w kraju w czasach, kiedy przez Polskę przejeżdżał Napoleon, który miał przynieść rodakom wyzwolenie spod panowania zaborców.
Zwrot do Matki Boskiej związany jest z wypadkiem z dzieciństwa, z którego poeta wyszedł cało.

O popularności inwokacji "Pana Tadeusza" świadczy wiele współczesnych odniesień – poniżej kabaret i występ dziecka w Mam talent.

Kabaret: https://www.youtube.com/watch?v=kpF9B_TQ5CY
Mam talent: https://www.youtube.com/watch?v=6J9om4jfov8

3. Losy Jacka Soplicy – opowieść Gerwazego

Gerwazy spotyka się z Hrabią – ostatnim z rodu Horeszków, który nie mieszka już na terenie dawnej Polski. Przyjechał do Soplicowa, żeby sprzedać zamek sąsiadowi – Sędziemu Soplicy. Gerwazy – wierny sługa Stolnika Horeszki – nie może się z tym pogodzić i opowiada młodemu Hrabiemu fascynującą historię związaną z tym miejscem. Opowieść dotyczy także Jacka Soplicy.

Zapoznaj się z historią Jacka Soplicy, pamiętaj, że jest to opowieść z punktu widzenia Gerwazego, który cierpi po stracie swojego pracodawcy – Stolnika Horeszki.

Tekst: https://literat.ug.edu.pl/panfull/0002.htm
Audio: https://www.youtube.com/watch?v=Eh5-d_Gc1PM

4. Zosia i Telimena – porównanie bohaterek

Zosię poznajemy już w księdze I, kiedy Tadeusz wchodzi do swojego dawnego pokoju, a tam spotyka młodą dziewczynę, która po chwili wybiega przestraszona. Jest ona córką Ery Horeszkówny i Kasztelana, którzy zostali zesłani na Syberię
Zosia wychowywana jest przez Telimenę, daleką ciotkę Tadeusza Soplicy. Spędza czas w Soplicowie, z dala od dorosłych, bawi dzieci, zajmuje się zwierzętami w gospodarstwie; Hrabia jest zafascynowany jej postacią, kiedy spotyka ją w ogrodzie;
Ksiądz Robak przekazuje Sędziemu, że Jacek Soplica chciałby ślubu Zosi z Tadeuszem, aby symbolicznie pogodzić dwa zwaśnione rody; Sędzia informuje o wszystkim Telimenę, która nie jest zadowolona i postanawia przedstawić Zosię Hrabiemu. Ku jej rozczarowaniu, Tadeusz i Zosia wpadają sobie w oko. Telimena – kobieta światowa, pewna siebie, zaradna, posiadająca wiele różnych znajomości. Podoba jej się Tadeusz, kokietuje młodzieńca. Jest zazdrosna o Zosię. Z drugiej strony Hrabia też nie jest jej obojętny. Drwi z przywiązania Sopliców do ojczyzny. Jej fascynacja obcymi krajami jest bliższa poglądom Hrabiego.

5. Opisy tradycji i obyczajów w "Panu Tadeuszu"

a) polowanie na niedźwiedzia
gra Wojskiego na rogu - https://www.youtube.com/watch?v=35r8qKXjgRA

b) gotowanie i jedzenie bigosu po polowaniu
c)celebrowanie posiłków, np. dokładny opis przygotowywania kawy

"Takiej kawy jak w Polszcze nie ma w żadnym kraju:
W Polszcze, w domu porządnym, z dawnego zwyczaju,
Jest do robienia kawy osobna niewiasta,
Nazywa się kawiarka; ta sprowadza z miasta
Lub z wicin bierze ziarna w najlepszym gatunku
I zna tajne sposoby gotowania trunku,
Który ma czarność węgla, przejrzystość bursztynu,
Zapach moki i gęstość miodowego płynu.
Wiadomo, czem dla kawy jest dobra śmietana;
Na wsi nietrudno o nię: bo kawiarka z rana,
Przystawiwszy imbryki, odwiedza mleczarnie
I sama lekko świeży kwiat nabiału garnie
Do każdej filiżanki w osobny garnuszek
Aby każdą z nich ubrać w osobny kożuszek.”

d)rozrywki szlacheckie – grzybobranie, konkurs na znalezienie rydza

Tej sceny
Hrabia nie pojął, nie znał wiejskiego zwyczaju,
Więc zdziwiony nieźmiernie biegł pędem do gaju.
Grzybów było w bród: chłopcy biorą krasnolice,
Tyle w pieśniach litewskich sławione l i s i c e,
Co są godłem panieństwa, bo czerw ich nie zjada,
I dziwna; żaden owad na nich nie usiada.
Panienki za wysmukłym gonią b o r o w i k i e m,
Którego pieśń nazywa grzybów półkownikiem.
Wszyscy dybią na r y d z a; ten wzrostem skromniejszy
I mniej sławny w piosenkach, za to najsmaczniejszy,
Czy świeży, czy solony, czy jesiennej pory,
Czy zimą. Ale Wojski zbierał m u c h o m o r y.

Inne pospólstwo grzybów pogardzone w braku
Dla szkodliwości albo niedobrego smaku,
Lecz nie są bez użytku: one zwierza pasą
I gniazdem są owadów, i gajów okrasą.
Na zielonym obrusie łąk jako szeregi
Naczyń stołowych sterczą: tu z krągłymi brzegi
S u r o j a d k i srebrzyste, żółte i czerwone,
Niby czareczki rożnem winem napełnione;
K o ź l a k, jak przewrocone kubka dno wypukłe,
L e j k i, jako szampańskie kieliszki wysmukłe,
B i e 1 a k i krągłe, białe, szerokie i płaskie,
Jakby mlekiem nalane filiżanki saskie,
I kulista, czarniawym pyłkiem napełniona
P u r c h a w k a, jak pieprzniczka - zaś innych imiona
Znane tylko w zajęczym lub wilczym języku,
Od ludzi nie ochrzczone; a jest ich bez liku.
Ni wilczych, ni zajęczych nikt dotknąć nie raczy,
A kto schyla się ku nim, gdy błąd swój obaczy,
Zagniewany, grzyb złamie albo nogą kopnie;
Tak szpecąc trawę, czyni bardzo nieroztropnie.

e)pilnowanie porządku dnia – koniec pracy dla chłopów po zachodzie słońca
f)czarna polewka
g)liczne opisy zastawy stołowej, strojów ludowych, przedmiotów domowych
g)polonez – taniec pojawia się na końcu utworu, podczas zaręczyn Zosi i Tadeusza, w pierwszej parze idzie Zosia z Podkomorzym, który był najwyższy rangą

https://www.youtube.com/watch?v=qE44MVA79-A

Poloneza czas zacząć. - Podkomorzy rusza
I z lekka zarzuciwszy wyloty kontusza,
I wąsa podkręcając, podał rękę Zosi,
I skłoniwszy się grzecznie, w pierwszą parę prosi.
Za Podkomorzym szereg w pary się gromadzi;
Dano hasło, zaczęto taniec - on prowadzi.

Nad murawą czerwone połyskają buty,
Bije blask z karabeli, świeci się pas suty,
A on stąpa powoli, niby od niechcenia;
Ale z każdego kroku, z każdego ruszenia
Można tancerza czucia i myśli wyczytać:
Oto stanął, jak gdyby chciał swą damę pytać,
Pochyla ku niej głowę, chce szepnąć do ucha;
Dama głowę odwraca, wstydzi się, nie słucha,
On zdjął konfederatkę, kłania się pokornie,
Dama raczyła spójrzeć, lecz milczy upornie;
On krok zwalnia, oczyma jej spójrzenie śledzi
I zaśmiał się na koniec - rad z jej odpowiedzi,
Stąpa prędzej, pogląda na rywalów z góry
I swą konfederatkę z czaplinymi pióry
To na czole zawiesza, to nad czołem wstrząsa,
Aż włożył ją na bakier i podkręcił wąsa.

Podsumowanie:
"Pan Tadeusz" to także ciekawy zbiór staropolskich przepisów kulinarnych! Można spotkać w księgarniach książki kucharskie, które powstały na bazie opisów Adama Mickiewicza!

https://prezi.com/r1iyjyklrupv/potrawy-szlacheckie-w-poemacie-pan-tadeusz/

6. Konflikty zbrojne w "Panu Tadeuszu"

a) wspomnienia Gerwazego – opowieść o Jacku Soplicy i śmierci Stolnika

"Horeszko był zwolennikiem Konstytucji 3-go maja i planował wesprzeć zbrojnie konfederatów.
Pewnej nocy Rosjanie otoczyli zamek Horeszków w podstępny sposób. Nie było czasu na ściągnięcie pomocy. Zdążyli jedynie zaryglować bramę. W zamku był Gerwazy, Stolnik, Pani, Proboszcz i sługusi. Moskale zaatakowali zamek z przerażającym okrzykiem. Obroną dowodził sam Stolnik. Wszyscy jednak dzielnie bronili zamku. Koło Gerwazego leżało dwadzieścia strzelb, gdy jedną wystrzelił ksiądz proboszcz ładował i podawał drugą. Nawet kobiety podawały broń. Strzały pochodzące z zamku były celniejsze, a mimo to nie było widać strat pośród Moskali. Trzy razy odpierali ataki na bramę zamku, a walka trwał aż do świtu. Gdy udało się odeprzeć wroga Horeszko wyszedł na ganek. Wtedy został zastrzelony przez Jacka Soplicę. Rozpoznał go Gerwazy po wzroście i wielkich wąsach. Strzelał w jego stronę ale chybił. Poprzysiągł więc zemstę na Soplicach."

b) atak Hrabiego na Soplicowo w celu odzyskania zamku
Gerwazy podburza szlachtę zaściankową (przewodniczył jej Maciek nad Maćkami, który krytykuje Gerwazego i nie bierze udziału w konflikcie), szlachta zaściankowa (Dobrzyńska) straciła dawniej majątki i teraz służy, pracuje u Sopliców, Gerwazy odnosi się do emocji mieszkańców, którzy decyzują się wziąć udział w ataku na Sopliców
Hrabia, Gerwazy i szlachta dobrzyńska uwięziła mieszkańców Soplicowa we dworze, zajęła teren Sędziego i rozpoczęła biesiadę
pijanych buntowników zaatakowali Moskale, którzy wykorzystali sytuację do zdobycia tego terenu

https://www.youtube.com/watch?v=c52TskntrfQ

"Szlachcice z Dobrzynia to ród pięknych i odważnych o czystej krwi polskiej. Wszyscy mają czarne włosy, które osłaniają wysokie czoła. Na twarzy widnieją czarne jak węgielki oczy i orle nosy. Wyglądają jak zwykli lennicy, gdyż muszą pracować na własne utrzymanie poprzez uprawianie roli. Jednak strój odróżnia ich od chłopów. Noszą białe kapoty w czarne pręgi, a ich odświętnym ubiorem są kontusze. Kobiety, chcąc podkreślić swój stan, nawet do prac w polu ubierają trzewiki i rękawiczki.

Charakteryzują się tym, że są bardzo ulegli. Słuchają rad księdza Robaka, ale również nie mogą powstrzymać się przed namową Gerwazego do zajazdu na Soplicowo. Mimo iż są skorzy do prawdziwej walki w obronie ojczyzny, o czym świadczy walka w powstaniu, to bardzo lubią różnego rodzaju bijatyki i kłótnie. Gdy tylko nadarzy się okazja nie omieszkają wdać się w awanturę. Często mają skłonność do pieniactwa z błahej przyczyny. Są bardzo dumni, co może potwierdzić na przykład fakt, że jeden z Dobrzyńskich nie przyjmuje wynagrodzenia za obronę życia Pocieja. Stan szlachecki napawa Dobrzyńskich chlubą i honorem. Oczywiście cechuje ich też wielka mądrość i rozsądek, która czasami jest zaślepiona przez chęć walki. Spokój oraz roztropność charakteryzuje zdecydowaną mniejszość."

c) walki z Moskalami – Maciek nad Maćkami pojawia się w Soplicowie, naśmiewa się z naiwności szlachty dobrzyńskiej, ksiądz Robak potajemnie przekazuje im broń, dochodzi do bitwy – Polacy jednoczą się we wspólnej walce przeciwko Moskalom. Ks. Robak zostaje postrzelony - ratuje Hrabiego własnym ciałem. Hrabia wyzywa Rykowa na pojedynek. Wojski z Protazym zwalają dach sernicy. Szlachta ostatecznie przechyla szalę zwycięstwa na swoją stronę. Ks. Robak ratuje Gerwazego. Kapitan Ryków poddaje się. Po tych walkach ksiądz Robak na łożu śmierci prosi Gerwazego o rozmowę i wyjawia mu swoję tajemnicę. Natomiast osoby, które walczyły muszą uciekać z Soplicowa, dołączają do wojsk Napoleona (m.in Hrabia i Tadeusz)

"Pan Tadeusz- Bitwa z moskalami"
https://www.youtube.com/watch?v=s6hBfGhSfok

7. Spowiedź księdza Robaka – księga XI "Emigracja"

https://www.youtube.com/watch?v=tb61IKyz4lg

8. "Pan Tadeusz" jako epopeja narodowa

"Pan Tadeusz" to epopeja narodowa – szczególna odmiana eposu.

W utworze można odnaleźć wszystkie ważne cechy gatunku: jest pisany wierszem, 13-zgłoskowcem o rymach parzystych, pojawiają się charakterystyczne dla epopei środki poetyckie jak: inwokacja i apostrofa czy rozbudowane opisy, rozbudowane porównania, tzw. homeryckie, oraz retardacja.

Jak wszystkie epopeje narodowe utwór przedstawia dzieje bohatera zbiorowego, jakim jest szlachta polska (a także bohatera jednostkowego, Jacka Soplicę) na tle wielkich przemian historycznych, społecznych, obyczajowych. Pokazuje społeczność w ważnym dla niej momencie dziejowym.

9. "Pan Tadeusz" na maturze – analiza arkuszy

Temat 1: „Czy odkupienie winy zwalnia człowieka z odpowiedzialności za wyrządzone krzywdy? Rozważ problem i uzasadnij swoją odpowiedź odwołując się do fragmentu „Pana Tadeusza” i całego tekstu oraz wybranego tekstu kultury.

Temat 2: Ucztowanie jako motyw literacki. Analizując podane fragmenty, zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza i "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego.

Temat 3: Wizerunek kraju lat dziecinnych w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza. Interpretując podane fragmenty, rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny. Wnioski z analizy odnieś do całej epopei.

Temat 4: Jakich przeżyć doświadcza człowiek w trakcie poznawania świata i ludzi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu poematu "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, całego utworu i innego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

10. Motywy literackie z "Pana Tadeusza" do wykorzystania na maturze z języka polskiego