3 klasa (po gimnazjum)
Lektury w roku szkolnym 2020/2021
1. "Wesele" Stanisław Wyspiański
2. "Ferdydurke" Witold Gombrowicz
3. "Inny świat" Gustaw Herling-Grudziński
4. "Tango" Sławomir Mrożek
Podręcznik!
"Zrozumieć
świat 3"
Nowa Era
E.Nowosielska
U. Szydłowska
Stanisław Wyspiański
(ur. 15 stycznia 1869 w Krakowie, zm. 28 listopada 1907 tamże) – polski dramaturg, poeta, malarz, grafik, architekt, projektant mebli. Jako pisarz związany z dramatem symbolicznym. Tworzył w epoce Młodej Polski. Bywa nazywany czwartym wieszczem polskim. Poniżej portret artysty z żoną.
Akcja "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego rozgrywa się w roku 1900 z 20 na 21 listopada. Miejsce akcji jest bronowicka chata Włodzimierza Tetmajera – położona pod Krakowem. Książka została zainspirowana prawdziwymi wydarzeniem, na którym był obecny Stanisław Wyspiański: poeta Lucjan Rydel wziął ślub z chłopką - Jadwigą Mikołajczykówną, dlatego na uroczystości i zabawie pojawiają się dwie grupy społeczne. Pisarz nie podaje prawdziwych imion gości, ale cechy charakteru i sposób zachowania powodowały, że łatwo można było ich rozpoznać.
Obraz "Chochoły" pięknie ilustruje część symboliczną "Wesela".
Temat: Gdzie żyje się lepiej - w mieście czy na wsi? Odpowiedz na pytanie, odwołując się do wybranych przez siebie minimum czterech argumentów.
Rozprawka - krok po kroku
1. WSTĘP (od akapitu)
- podanie tematu pracy
- krótka refleksja
- teza
2. ROZWINIĘCIE (od akapitu)
- analiza poszczególnych argumentów (min. 4)
3. ZAKOŃCZENIE (od akapitu)
- własna refleksja
- powtórzenie i potwierdzenie tezy ze wstępu
Temat: Taniec w literaturze i sztuce
1. Historia tańca (wiedza o kulturze) - towarzyszy człowiekowi od zawsze. Pierwsze zapiski w literaturze pojawiły się w starożytności (Homer, Stary Testament). Dawniej tańczono przed walkami, dla sprowadzenia deszczu lub ze względu na inne rytuały.
Ewolucja tańca od 1950 do 2010 roku
2. Malarstwo
a) średniowieczny motyw "danse macabre" - taniec śmierci
b) Renoir "Tańce na wsi"
c) Degas "Baletnica"
3. Analiza wiersza Agnieszki Osieckiej "Niech żyje bal!"
Życie kochanie trwa tyle co taniec,
fandango, bolero, be-bop,
manna, hosanna, różaniec i szaniec,
i jazda, i basta, i stop.
Bal to najdłuższy na jaki nas proszą,
nie grają na bis, chociaż żal.
Zanim więc serca upadłość ogłoszą
na bal, marsz na bal.
Szalejcie aorty, ja idę na korty,
Roboto ty w rękach się pal.
Miasta nieczułe mijajcie jak porty,
Bo życie, bo życie to bal.
Bufet jak bufet jest zaopatrzony,
Zależy czy tu, czy gdzieś tam.
Tańcz póki żyjesz i śmiej się do żony,
I pij... zdrowie dam!
Ref. Niech żyje Bal!
Bo to życie, to Bal jest nad Bale!
Niech żyje Bal!
Drugi raz nie zaproszą nas wcale!
Orkiestra gra!
Jeszcze tańczą i drzwi są otwarte!
Dzień warty dnia!
A to życie zachodu jest warte!
Chłopo-robotnik i boa grzechotnik,
z niebytu wynurza się fal,
wiedzie swą mamę i tatę, i żonkę,
i rusza, wyrusza na bal.
Sucha kostucha - ta Miss Wykidajło,
wyłączy nam prąd w środku dnia.
Pchajmy wiec taczki obłędu, jak Byron, bo raz mamy Bal!
Ref. Niech żyje Bal!
Bo to życie to Bal jest nad Bale!
Niech żyje Bal!
Drugi raz nie zaproszą nas wcale!
Orkiestra gra!
Jeszcze tańczą i drzwi są otwarte!
Dzień warty dnia!
A to życie zachodu jest warte!
4. Maryla Rodowicz "Niech żyje bal!" - koncert z 1985 roku
https://www.youtube.com/watch?v=UFfh6o2ZgzA
Temat: Życie i twórczość Krzysztofa Kamila Baczyńskiego
1. Powtórzenie wiadomości z historii
- 1 września 1939 - atak Niemiec na Polskę
- 17 września 1939 - atak ZSRR na Polskę
- 19 kwietnia 1943 do 16 maja 1943 - powstanie w getcie warszawskim
- 1 sierpnia 1944 do 2 października 1944 - powstanie warszawskie
- 8 maja 1945 - zakończenie II wojny światowej
2. Zobacz animowany teledysk ukazujący rozpoczynające II Wojnę Światową bombardowania Wielunia w 1939 roku. W filmie wykorzystano muzykę Łukasza Rostkowskiego (L.U.C.) z cyklu edukacyjno-artystycznego Zrozumieć Polskę (39/89). producent - Tomasz Tołłoczko, Narodowe Centrum Kultury
https://www.youtube.com/watch?v=QLcqSTR1Xv8
3. Zapoznaj się z biografią Krzysztofa Kamila Baczyńskiego - podręcznik s. 119 - "Zrozumieć świat", Nowa Era
Możesz też zobaczyć film dokumentalny:
https://www.youtube.com/watch?v=CSc4YSnCv8k
4. Wysłuchaj nagrania wiersza "Elegia o chłopcu polskim" w wykonaniu Ewy Demarczyk i dokonaj jej interpretacji:
https://www.youtube.com/watch?v=QRZWs__iKoY
Elegia... (o chłopcu polskim) to utwór, który opisuje los całego pokolenia, które zostało przez historię zmuszone do dorastania w czasie wojny. Jest to liryczna wypowiedź matki do syna, który został zmuszony do walki za ojczyznę. Słowa swoje wypowiada bardzo czule (syneczku), lamentując nad losem dziecka. Wiersz przez to uzyskał żałobny charakter, co podkreśla dodatkowo sam tytuł utworu. Tytułowy chłopiec polski nie ma imienia, jest nim więc każdy młody człowiek, który walczył za ojczyznę i za nią umarł. Podobnie matka – to matka każdego konkretnego żołnierza, każdego walczącego i każdego zmarłego. To matka symbolizująca wszystkie matki czasu wojny, zmuszone go grzebania własnych dzieci i płakania nad ich ciałami. Krótkie życie bohatera wiersza zostaje zakończone strzałem, co symbolizuje los całego pokolenia – potępionego i przegranego, skazanego na śmierć. Cierpienie wszystkich matek zawiera się w poincie, będącej ostatnim wersem utworu: "Czy to była kula, synku, czy to serce pękło?"
Temat: Omówienie fragmentu "Medalionów" Zofii Nałkowskiej
1. Zofia Nałkowska - pisarka, która brała udział w pracach
Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce;
spisała poznane historie i stworzyła cykl opowiadań
pn. „Medaliony”
2. Terminologia z historii
- getto – zamknięta, odizolowana część miasta przeznaczona dla mniejszości narodowej, etnicznej lub religijnej; podczas II wojny światowej naziści tworzyli getta dla ludności żydowskiej
- podróż pociągiem towarowym z getta do obozu koncentracyjnego często trwała kilka tygodni, wiele osób umierało w drodze, część próbowała uciec, co też często kończyło się dla nich śmiercią
- lagier – obozy koncentracyjne, w których zamykano Żydów, Polaków, Cyganów i wielu innych ludzi nienależących do tzw. rasy panów (narodowości aryjskiej). To tam miało dojść do ostatecznej eksterminacji ludności żydowskiej. Osoby zdolne do pracy przenoszono do baraków, gdzie golono im głowy, wypalano numer i zmuszano do niewolniczej pracy, a pozostałych – osoby starsze, schorowane, nieprzydatne do pracy lub czasem też dzieci kierowano do krematoriów, zagazowywano, a zwłoki palono.
3. Analiza opowiadania „Przy torze kolejowym” Zofii Nałkowskiej
Temat: Piosenki w czasie II wojny światowej.
1. „Zakazane piosenki”
- polski muzyczny film fabularny z 1946, który upamiętnia antyniemiecką i partyzancką twórczość muzyczną czasów II wojny światowej. Przedstawia historię okupacji niemieckiej od kapitulacji wrześniowej, aż po wkroczenie Armii Czerwonej do Warszawy. Przedstawione w nim piosenki są w większości oparte na autentycznej twórczości wykonawców ulicznych i orkiestr podwórkowych.
2. Analiza piosenek wojennych:
a) "Kto handluje też żyje!"
Na dworze je mrok,
W pociągu je tłok,
Zaczyna się więc sielanka.
On objął ją w pół,
Ona gruba jak wół,
Bo pod haltrem schowana rombanka.
Od serca kap, kap,
Słonina i schab,
Do tego dwa balerony.
Gdy on się zachwyca,
Wypada polędwica,
I boczek nieosolony.
Ref.: x2
Tera je wojna,
Kto handluje ten żyje.
Jak sprzedam rombankę,
Słoninę, kaszankę,
To bimbru się też napiję.
Gdy on się przekona,
Czym handluje ona,
To pociąg na stacji staje.
Żandarmy wsiadają,
I wszystko wybrudzają.
Co tylko im się zdaje.
Ten szuka w kieszeni,
Ten szuka na ziemi,
A inny po paczkach szpera.
Zabrali słoninę,
Rombankę, kaszankę,
Niech weźmie ich jasna cholera.
Ref.:
Teraz je wojna,
Kto handluje ten zyje.
Jak sprzedam rombankę,
Słoninę, kaszankę,
To bimbru się też napiję.
Tera je wojna,
I z handlu ciężko się żyje.
Zabrali rombankę,
Słoninę, kaszankę,
I bimbru się nie napiję.
Tera je wojna,
Kto handluje ten żyje.
Jak sprzedam rombankę,
Słoninę, kaszankę,
To bimbru się też napiję.
Tera je wojna,
I z handlu ciężko się zyje.
Zabrali rombankę,
Słoninę kaszankę,
I bimbru się nie napiję...
2) "Siekera, motyka..."
Siekiera, motyka, styczeń luty,
Niemiec z Włochem gubią buty
Siekiera, motyka, linka, drut,
I pan malarz jest kaputt
Siekiera, motyka, piłka, szklanka,
W nocy nalot, w dzień łapanka
Siekiera, motyka, piłka, gaz,
Uciekajmy póki czas
Jak tu być i o czym śnić, Hycle nam nie dają żyć
Wszak kultura nie zabrania robić takie polowania
Siekiera, motyka, żandarm, buda,
Każdy zwiewa gdzie się uda
Po co siedzieć w cytadeli
Albo w jakiejś innej celi
Siekiera, motyka, piłka, deska,
Ta ulica Skaryszewska
Siekiera motyka i dwie deski,
Już jesteśmy na Skaryszewskiej
Jak tu być i o czym śnić, Hycle nam nie dają żyć
Wszak kultura nie zabrania robić takie polowania
Siekiera motyka, piłka, szklanka
W nocy nalot w dzień łapanka
Siekiera motyka, piłka, gwóźdź
Masz górala i mnie puść
A jak nie masz tysiąc złotych
To wyjeżdżasz na roboty
Siekiera motyka, piłka, linka,
Tutaj Prusy, tam Treblinka
Już nie mamy gdzie się skryć, Hycle nam nie dają żyć
Po ulicach gonią wciąż, Patrzą kogo jeszcze wziąć
Bo przecież kultura nie zabrania
Robić takie polowania
I widocznie z nimi źle
Kiedy za nas biorą się
Siekiera, motyka, piłka, alasz
Przegrał wojnę głupi malarz
Siekiera, motyka, prąd i gaz,
A żeby w was piorun trzasł
3. Dlaczego w czasie II wojny światowej piosenki były ważnym elementem życia ludzkiego?
Piosenki znajdziecie na tych stronach:
https://www.youtube.com/watch?v=I6wW1VWV_1c
https://www.youtube.com/watch?v=ALLfC9n5wpI