top of page
  • Instagram
  • Facebook
  • YouTube
Szukaj

Scenariusz lekcji: Nowe ideały i wartości, czyli okres wielkich zmian w Europie II połowy XIX wieku.

  • annaligman
  • 13 sty 2021
  • 6 minut(y) czytania

SCENARIUSZ LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO

W II KLASIE LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO


Temat: Nowe ideały i wartości, czyli okres wielkich zmian w Europie II połowy XIX wieku.


Czas trwania: 2 x 45 minut

Opracowanie: Anna Ligman


CELE EDUKACYJNE:

1. W zakresie wiedzy uczeń:

  • wymienia wynalazki II połowy XIX wieku,

  • podaje najważniejszych filozofów epoki,

  • charakteryzuje zmiany w postrzeganiu świata przez człowieka,

  • przyporządkowuje naukę filozoficzną do jego twórcy,

  • wskazuje na dwa style w malarstwie oraz jego cechy,

  • dopasowuje nazwiska malarzy do nazwy dzieła,

  • wymienia twórców muzycznych oraz najważniejsze utwory tego okresu.

2. W zakresie umiejętności uczeń:

  • analizuje teksty filozofów pozytywistycznych,

  • interpretuje dzieła malarskie,

  • wskazuje na charakterystyczne cechy malarstwa pozytywistycznego,

  • porównuje wszystkie dziedziny sztuki,

  • wymienia podobieństwa między muzyką, malarstwem, a architekturą okresu pozytywizmu.


3. W zakresie postaw uczeń kształtuje swoją wrażliwość estetyczną na sztukę II połowy XIX wieku. Poznaje malarstwo, architekturę i muzykę okresu pozytywizmu. Dowiaduje się o postawie mentalnej ludzi tamtego okresu.


Metoda pracy:

Na lekcji: podająca, pogadanka, praca z tekstem, czytanie tekstów filozoficznych, ścieżka dźwiękowa.

W domu: praca z tekstem w podręczniku.

Forma pracy: indywidualna, zbiorowa.


Środki dydaktyczne: reprodukcje obrazów, płyta CD z muzyką twórców drugiej połowy XIX wieku, teksty filozoficzne dla uczniów, ilustracje: portrety Konopnickiej i Orzeszkowej, wynalazki oraz stroje kobiece.


BIBLIOGRAFIA:

  1. Biedrzycki Krzysztof, Język polski: Opowieść o człowieku. Klasa 2, Kraków 2003.

  2. Krzysztofowicz-Kozakowska Stefania, Historia malarstwa polskiego, Kraków 2000.

  3. Łojek Mieczysław, Teksty filozoficzne dla uczniów szkół średnich, Warszawa 1987.

  4. Markiewicz Barbara, Filozofia dla szkół średnich: wybór tekstów, Warszawa 1987.


WPROWADZENIE

1. Na dzisiejszej lekcji cofniemy się w czasie o około 150 lat. Najpierw włączę wam nagranie, pochodzące z tamtego okresu.


Będzie to „Aida” Verdiego. Jest to opera w 4 aktach z librettem napisanym przez Antonia Ghislanzoniego. Opera została zamówiona w 1869 na uroczyste otwarcie Kanału Sueskiego. Niestety z powodu wojny francusko- pruskiej premiera opóźniła się. Kairze odbyła się po wojnie, 24 grudnia 1871. Opera została entuzjastycznie przyjęta przez ówczesną publiczność.

Aida rozpoczęła pochód przez wszystkie ważniejsze sceny świata, stając się jedną z najbardziej popularnych oper.


Tematem opery jest miłość w czasach wojen egipskich.


Radames, wódz wojsk egipskich, kocha Aidę, która jest Etiopką, niewolnicą w pałacu. Ona odwzajemnia jego uczucia. Po udanej kampanii prosi faraona o wolność dla jeńców. Uzyskawszy wolność Etiopczycy podrywają się do walki, a Aida ma za zadanie skłonić Radamesa do zdradzenia im ruchów armii egipskiej. Radames nieświadomie przekazuje potrzebne informacje, Amneris- córka faraona, która kochała się w wodzu, odkrywa jego winę. Radames zostaje skazany na pogrzebanie żywcem. W grobowcu czeka na niego Aida, która chce umrzeć z ukochanym.


2. Jakie są wasze refleksje na temat tego utworu?

3. Zapiszcie temat lekcji: Nowe ideały i wartości, czyli okres wielkich zmian w Europie II połowy XIX wieku.


OPRACOWANIE

1. Z czym kojarzy wam się wiek XIX?


W tym okresie nastąpił dynamiczny rozmów techniki. Pojawiły się nowe wynalazki, a także odkrycia medyczne.


W XIX w. nastąpił gwałtowny rozwój kolei żelaznych i żeglugi parowej. Wcześniej przeciętny posłaniec konny poruszał się ze średnią prędkością 7–8 km/h. W przypadku piechura była to prędkość 5 km/h. W latach 80. XIX w. pojawiają się pierwsze samochody, a na początku następnego stulecia – jechać można nawet 48 km/h. Podróż lądem z Paryża do Pe­tersburga skróciła się z 20 dni w 1800 r. do 30 godzin w 1900. Wielu ludzi miało wrażenie, że świat zaczyna się kurczyć.


Ludzie nie od razu jednak zaakceptowali znaczne zwiększenie prędkości pojazdów. W Wielkiej Brytanii dopiero pod koniec XIX stulecia zniesiono prawo nakazujące, aby przed pojazdem mechanicznym na drodze szedł lub biegł człowiek niosący czerwoną chorągiewkę.


Telegraf, telefon i radio umożliwiły przekazywanie informacji bez pośrednictwa po­słańców.


Początkowo godzina odjazdu pociągu zależała od decyzji maszynisty. Stopniowo zaczęły powstawać rozkłady jazdy i wtedy okazało się, że dotychczasowy świat był światem czasów lokalnych, co przy wcześniejszym, wolnym tempie podróżowania nikomu nie przeszkadzało. Zbiegały się linie kilku różnych towarzystw kolejowych, których pociągi kursowały według odrębnych czasów lokalnych, co spowodowało, iż godziny przyjazdów i odjazdów na dworcu zależały od kilku różnych standardów czaso­wych. Ujednolicenie zasady określania czasu zostało wymuszone także przez inne potrzeby nowoczesnego społeczeństwa.


W XIX stuleciu hierarchiczne społeczeństwo stanowe przekształciło się w społeczeństwo klasowe. W społeczeństwie stanowym pozycję społeczną zazwyczaj dziedziczo­no, często podkreślano różnice między stanami, bardzo trudne było też przejście z jednego stanu do drugiego. W społeczeństwie klasowym przechodzenie z jednej warstwy do drugiej stało się powszechne. O pozycji społecznej de­cydowały raczej pieniądze i wykształ­cenie niż pochodzenie.


Nastąpiła też poprawa higieny: od wieków życie w mieście oznaczało mieszkanie obok rynsztoków i dopiero budowa kanalizacji uwolniła mieszkańców miast od fetoru i źródła chorób zakaźnych. Jedną z najważniejszych zmian związanych z życiem codziennym było wprowadzenie oświetlenia ulic i mieszkań. Odtąd ludzie mogli wykorzystać noc na nowe formy aktywności


W początkowym okresie industrializacji społeczna pozycja kobiet uległa pogorszeniu. W tra­dycyjnym modelu rodziny chłopskiej podział pracy i obowiązków był rozłożony bardziej rów­nomiernie niż w rodzinach robotniczych, gdzie wszystkie prace domowe, łącznie z opieką nad dziećmi, należały do kobiet, które często musia­ły też podejmować pracę zarobkową, a uzyski­wane przez nie dochody były znacznie mniejsze niż mężczyzn. W warstwach wyższych coraz ważniejszą rolę odgrywało wykształcenie, któ­rego kobiety były praktycznie pozbawione. Wo­bec faktu, że coraz powszechniejsze było żąda­nie wolności i równości dla każdego, w sytuacji kobiet od połowy XIX w. zaczęto wyraźnie do­strzegać przejawy dyskryminacji.


Pozycja społeczna coraz bardziej związana była z wykształce­niem. Kobiety miały ograniczony dostęp do edukacji, na ca­łym świecie więcej było analfabetek niż analfabetów. Szkoły dla dziewcząt często kładły nacisk tylko na to, by wychować je na dobre żony i gospodynie domowe. Mimo niechęci wielu ludzi w drugiej połowie XIX w. kobiety stopniowo zyskiwały coraz większy dostęp do nauki. W latach 60. pierwsze studentki zaczęły studiować na amerykańskich uniwersytetach odbior­ców literatury pięknej większość stanowiły kobiety. Coraz wię­cej kobiet także tworzyło literaturę, np. Jane Austen, siostry Brontë, George Sand, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka.


Przed wybuchem wojny prawa wyborcze dla kobiet były wyjątkiem, po wojnie stały się oczywistością. W 1917 r. przyznano je kobietom w Wielkiej Brytanii, a w 1920 r. w Stanach Zjednoczonych


Wraz z tym rozwojem zmienia się mentalność ludzi. Zwróćcie uwagę na stroje z tamtego okresu. Przygotowałam dla was kilka ilustracji. Największe zmiany zaszły w stroju kobiecym: z ogromnych sukien przeszły w skromne i sportowe stroje.


Styl ubioru lat 1890 - 1908, na który miał wpływ rozwój technologii, sportu oraz higieny; projektowany w celu zapewnienia komfortu ruchu. Z powodu stosowanych tkanin, damska odzież była bardziej złożona. Spódnica, z jej dolną krawędzią była fałdowana, plisowana i falowana, co powodowało, że została innowacją. Gorset sukni oraz bluzka były zamknięte i posiadały kołnierzyk Talia była wąska i stosowany był gorset. Jej linia w kształcie litery S była później zmieniona w linię prostą. Bluzka stałą się modna, której krój został wzięty od koszuli męskiej. Męska odzież była obcisła i służyła do zaakcentowania konturów figury; spodnie miały zaprasowane ostre kanty, a koszula miała twardy kołnierzyk. Taki styl zapoczątkował strój wieczorowy; zaczęła być noszona wyjściowa marynarka.


2. Mam nadzieję, że teraz z określeniem wiek XIX nie tylko kojarzy wam się, wiek pary i elektryczności!


3. W XIX wieku kładzie się nacisk na naukę i technikę. Mimo to nie umierają nauki piękne takie jak muzyka, literatura, malarstwo, rzeźba czy architektura.


Zaprezentuję wam reprodukcje obrazów pochodzących z tego okresu. Spróbujcie je opisać. Jakie charakterystyczne cechy, związane z rewolucją przemysłową, zauważacie na tych obrazach?


W tym okresie kształtują się dwa dominujące style malarskie: impresjonizm francuski oraz realizm.


Cechy malarstwa 2p. XIX wieku i przedstawiciele - załącznik.


4. Przejdźmy do filozofii drugiej połowy XIX wieku. Rozdam wam teksty filozoficzne. Chciałabym, abyście sami spróbowali zanalizować jakie hasła głosili. Podzielę was na kilka grup:

1) August Comte,

2) Herbert Spencer,

3) John Stuart Mill


Rozpocznijmy od francuskiego myśliciela, autora "Kursu filozofii pozytywnej" oraz rozprawy "O duchu filozofii pozytywnej" Augusta Comte’a.


Comte jest nazywany „ojcem” pozytywizmu. Przymiotnik pozytywny znaczył wg niego: ścisły, rzeczowy, praktyczny i użyteczny, w przeciwieństwie do czegoś wydumanego, wysnutego z fantazji.


Filozofem angielskim i autorem "Systemu filozofii" syntetycznej był Herbert Spencer.


Kontynuatorem filozofii Comte’a był Anglik John Stuart Mill.


W II połowie XIX wieku szczególnie odznaczył się Charles Darwin, który był przyrodnikiem angielskim. Jego dzieła wywarły ogromny wpływ na myśl pozytywistyczną w całej Europie. Hipoteza ewolucyjnego powstawania gatunków pojawiła się już wcześniej, ale dopiero Darwin dostarczył jej poważnych argumentów naukowych.


Teoria Darwina opiera się na "ślepej walce o byt". Osobniki mniej przystosowane do środowiska mają mniejsze zdolności przeżycia i mniejsze szanse rozmnożenia się, podczas gdy osobniki lepiej przystosowane mają większe prawdopodobieństwo przeżycia. Osobniki, które przeżyją, mają większe szanse na przekazanie swoich dziedzicznych cech potomstwu

Ten wolno postępujący proces powoduje, że populacje dostosowują się do środowiska i ostatecznie, po upływie wielu pokoleń, zmienności kumulują się prowadząc do utworzenia nowych odmian gatunku, i w końcu, nowego gatunku.


UTRWALANIE

1. Przypomnijcie, którzy muzycy tworzyli w epoce romantyzmu.


Moniuszko i Strauss komponowali jeszcze w okresie pozytywizmu. Swoją karierę kontynuował także Piotr Czajkowski.


Na początku lekcji poznaliście już Giuseppe Verdiego – muzyka z Włoch. Oto pozostali przedstawiciele muzyki II połowy XIX wieku:

Włochy- Giuseppe Verdi, Giacono Puccini,

Francja- George Bizet,

Niemcy- Ryszard Strauss, Johann Bramhs,

Austria: Hugo Wolf, Gustav Mahler,

Rosja- Piotr Czajkowski,

Polska- Stanisław Moniuszko.


Posłuchajcie kilku muzycznych fragmentów autorstwa wymienionych kompozytorów.

Zastanówcie się jakie charakterystyczne cechy łączą tę muzykę z malarstwem oraz filozofią.


2. Jutro przeniesiemy nasze rozważania do Polski II p. XIX wieku. Proszę was, o przeczytanie w domu artykułu Świętochowskiego „My i wy”. Zastanówcie się nad charakterystyką dwóch różnych postaw, przedstawionych przez autora.













 
 
 

Komentarze

bottom of page