Scenariusz lekcji: My i wy, czyli pozytywiści polscy wobec przeszłości i teraźniejszości.
- annaligman
- 13 sty 2021
- 5 minut(y) czytania
SCENARIUSZ LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO
W II KLASIE LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO
Temat: My i wy, czyli pozytywiści polscy wobec przeszłości i teraźniejszości.
Opracowanie: Anna Ligman
Czas trwania: dwie godziny lekcyjne.
CELE EDUKACYJNE:
1. W zakresie wiedzy uczeń:
wymienia hasła epoki romantyzmu,
przedstawia zarys historii polskiej II połowy XIX wieku,
wskazuje cechy manifestu.
2. W zakresie umiejętności uczeń:
analizuje teksty polskich pozytywistów,
interpretuje dzieła malarskie,
wskazuje na charakterystyczne cechy malarstwa pozytywistycznego,
interpretuje manifest Świętochowskiego,
porównuje hasła dwóch epok.
3. W zakresie postaw uczeń kształtuje swoją wrażliwość estetyczną na sztukę II połowy XIX wieku. Pogłębia swoją wiedzę dotyczącą tragicznych wydarzeń w Polsce po upadku powstania styczniowego.
Metoda pracy:
Na lekcji: podająca, pogadanka, praca z tekstem, czytanie tekstów filozoficznych.
W domu: przygotowanie przez ucznia biografii Adama Asnyka.
Forma pracy: indywidualna, zbiorowa.
Środki dydaktyczne: reprodukcje obrazów, teksty programowe dla uczniów.
BIBLIOGRAFIA:
Biedrzycki Krzysztof, Język polski: Opowieść o człowieku. Klasa 2, Kraków 2003.
Krzysztofowicz-Kozakowska Stefania, Historia malarstwa polskiego, Kraków 2000.
Prus Bolesław, Kroniki: wybór, Wrocław 1994.
700 lat myśli polskiej: filozofia i myśl społeczna w latach 1865-1895, red. M. Skrzypek, Warszawa 2000.
WPROWADZENIE
1. Jaką epokę literacką omawialiście dotychczas?
Chciałabym, abyście spróbowali podsumować tę epokę. Jakie hasła głosili romantycy polscy?
Swoje odpowiedzi potwierdźcie przykładami.
Przypomnijcie datę trwania tej epoki. Jakim wydarzeniem się kończy?
Po powstaniu styczniowym do głosu dochodzi nowe pokolenie. Spróbujmy scharakteryzować jakie ono było, jakie hasła głosiło.
2. W domu mieliście się zapoznać z manifestem Świętochowskiego „My i Wy”.
Jak sądzicie kim będą „my”, a kim „wy”?
3. Wyjaśnijmy określenia: „młodzi” i „starzy”. Z czym się one wiążą?
Jak są zabarwione te słowa? Jaką funkcję pełni przymiotnik: „starzy”?
Manifest prezentuje czyją wypowiedź?
Jaki jest cel tego tekstu?
Co możecie powiedzieć o emocjach uwidaczniających się w tekście?
4. Podajcie cechy i postawy pokolenia „wy”, czyli romantyków.
Jakich ironicznych sformułowań użył autor?
5. Teraz zobaczmy w jaki sposób rysują się postawy pokolenia „my”, czyli pozytywistów.
6. Jaki jest program przedstawiony przez Świętochowskiego?
Jakie to są hasła?
Wskażcie cechy manifestu w tekście. Jaki manifest poznaliście dotychczas?
7. Moi drodzy, na kształtowanie się programów, manifestów i wszelkich haseł, miały wpływ różne wydarzenia.
Polska od 1795 roku znajdowała się pod zaborami, w niewoli. Do czego przede wszystkim nawoływali romantycy? Jaki mieli stosunek do zaborcy i życia w niewoli?
Jakie wydarzenie historyczne ma miejsce podczas epoki romantyzmu?
Jak kończy się powstanie listopadowe?
Idee romantyczne wzmocniły się po upadku powstania listopadowego. Szukano przyczyn tej klęski.
Jaki jest cel haseł romantycznych?
W rezultacie do czego ponownie dochodzi na ziemiach polskich?
8. Powiedzcie, jak wyglądało powstanie styczniowe oraz jaki był jego koniec.
9. Skutki powstania styczniowego były dla Polaków bardzo bolesne. Był to zryw narodowy przeciwko Imperium Rosyjskiemu, ogłoszony manifestem 22 stycznia 1863 wydanym w Warszawie przez Tymczasowy Rząd Narodowy, spowodowany narastającym rosyjskim terrorem wobec polskiego biernego oporu.
Powstanie wybuchło 22 stycznia 1863 w Królestwie Polskim i 1 lutego 1863 w byłym Wielkim Księstwie Litewskim, trwało do jesieni 1864. Zasięgiem objęło tylko zabór rosyjski: Królestwo Polskie oraz ziemie zabrane – Litwę, Białoruś i część Ukrainy.
Chcąc dokładnie przeanalizować kontekst historyczny po upadku powstania, proszę, żebyście narysowali tabelkę w zeszycie. Tabela ma mieć trzy kolumny.
W pierwszej kolumnie zapiszemy sytuację Polaków pod zaborem Rosyjskim, w drugiej pod zaborem pruskim i zaborem austriackim.
OPRACOWANIE
1. Zanim przejdziemy do tego szczegółowego podziału skupmy się na ogólnych elementach życia Polaków w II połowie XIX wieku.
Kraj był bez wątpienia pogrążony w żałobie po kolejnej klęsce powstańczej. Z drugiej strony nasiliła się antypolska polityka rządów państw zaborczych, a szczególnie Rosji. Polityka ta doprowadziła do zapóźnienia ekonomicznego i społecznego Polski w porównaniu z innymi krajami Europy.
2. Zabór rosyjski.
Rząd rosyjski wprowadził stan wojenny, który trwał do wybuchu pierwszej wojny światowej. Odebrano Warszawie status stolicy oraz utworzono całkowicie, w założeniu, zrusyfikowany Kraj Przywiślański, który został podzielony na gubernie. W wyniku represji carskich zesłano na Sybir 38 tysięcy osób. Były to przede wszystkim osoby pochodzenia szlacheckiego. Majątki, które należały do byłych powstańców, zostały odebrane, a pozostałe obciążono odszkodowaniem wojennym. Językiem urzędowym stał się język rosyjski. Nastąpiła rusyfikacja szkół, urzędów. Usunięto Polaków z pracy w administracji ( mogli pracować jednie na kolei, w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim i w Teatrach Rządowych).
Wprowadzono w szkołach surowe kary za czytanie zakazanych książek polskich wieszczów. Prowadzono tajny nadzór nad uczniami. Powszechna była cenzura prasowa, wydawnicza i artystyczna.
Uwłaszczenie chłopów przez cara, czyli nadanie chłopom im na własność użytkowanej przez nich ziemi pańskiej, połączone na ogół ze zniesieniem przywiązania chłopa do ziemi – równoznaczne więc ze zniesieniem porządku feudalnego. Odciągnięto w ten sposób chłopów od walki. Dla nich liczyło się prywatne szczęście. Nie dostrzegali różnicy między uciskiem, jaki doznawali od szlachty polskiej, a tym ze strony Rosji.
W wyniku tego uwłaszczenia, wielu ziemian pozostało bez ziemi. Rząd wprowadził jeszcze jeden postulat: zakaz kupowania ziem przez Polaków. Żeby przetrwać przenosili się do miast i szukali pracy w powstających fabrykach.
3. Mimo że Polacy spod zaboru pruskiego nie uczestniczyli w powstaniu, to również ciężko znosili kolejne lata niewoli. Żyli pod żelaznymi rządami kanclerza Bismarca, który żądał: „Bijcie Polaków, ażeby aż o życiu zwątpili. Mam wielką litość dla ich położenia, ale jeśli my chcemy istnieć, to nie pozostaje nam nic innego, jak ich wytępić”
Zapiszmy hasłowo jak wyglądało życie Polaków pod tym zaborem:
-kulturkampf- ograniczenie przez zaborcę działalności kulturowej, oświatowej i społecznej oraz aktywności religijnej Polaków.
-germanizacja narodu polskiego- usunięcie języka polskiego ze szkół, język niemiecki jako urzędowy,
-utrudnianie Polakom osiedlania się na nowych terenach- wóz Drzymały- symbol walki chłopów z polityką germanizacyjną zaborcy.
4. Najgorsza sytuacja ekonomiczna była pod zaborem austriackim. Z drugiej jednak strony represje były tutaj najłagodniejsze. Polska arystokracja przyjmowała postawę wiernopoddańczą wobec zaborcy i dzięki temu była przez władze faworyzowana. Przyjmowali postawę ugodową, niechętną jakimkolwiek zrywom. W ten sposób ciągle funkcjonowała na tych terenach gospodarka oparta na latyfundiach magnackich oraz rozdrobnionych gospodarstwach chłopskich. Chłopi znaleźli się w tragicznym położeniu. Zarabiali ćwierć, a jedli za pół.
Uzupełnijmy kolumnę trzecią.
5. Spróbujcie ocenić teraz hasła romantyczne znając sytuację do której doprowadziły.
6. Jak sądzicie jaka była reakcja inteligencji polskiej na te wydarzenia?
7. Życie Polaków toczyło się dalej. Nie zrezygnowali oni ze swoich patriotycznych dążeń, o czym świadczy między innymi manifest Świętochowskiego, ale zmienili sposób postępowania.
Miało na to wpływ nie tylko klęska haseł romantycznych, lecz także dynamiczny rozwój przemysłowy w II połowie XIX wieku. Polska uległa również wpływom filozofii pozytywistycznej.
8. Zapiszcie temat lekcji:
My i wy, czyli pozytywiści polscy wobec przeszłości i teraźniejszości.
9. Podzielę was na grupy. Każda grupa dostanie fragment tekstu polskiego pozytywisty. Będą one dotyczyły różnych problemów ówczesnej Polski i czasami propozycji ich rozwiązania.
1) B. Prus „Kroniki. Wybór.”- asymilacja Żydów,
2) B. Prus „Najogólniejsze ideały życiowe”- użyteczność,
3) B. Prus „Kroniki. Wybór”, "O kulcie filantropii"
4) Eliza Orzeszkowa „Kilka słów o kobietach”- emancypacja,
5) B. Prus „Antek”(fragment), o potrzebie pracy u podstaw.
10. Przeczytajcie teksty, a następnie w grupie zastanówcie się jakiego problemu one dotyczą i jakie rozwiązanie jest sugerowane przez autorów.
11. Proszę o zaprezentowanie swojej pracy.
Spróbujcie wyrazić swoje zdanie na ten temat. Jakie dostrzegacie różnice między romantycznymi hasłami, a pozytywistycznymi?
• emancypacja kobiet,
• asymilacja Żydów,
• użyteczność,
• praca u podstaw,
• praca organiczna,
• kult filantropii.
W jaki sposób zmieniło się życie obyczajowe?
UTRWALANIE
1. Zapiszcie w zeszytach najważniejsze wnioski dotyczące haseł pozytywistycznych.
2. Pokażę wam teraz reprodukcje polskich obrazów pozytywistycznych. Spróbujmy scharakteryzować jego cechy.
Malarstwo polskie II p. XIX wieku .
Komentarze